Yağda Çözünen Vitaminler
03 Mart 2010 Yazan admin
Kategori Vitaminler
Â
A vitamini
Retinol, retinal ve retinoik asit gibi biçimlerde bulunur. Bunlann en etkin olanı retinoldür. Bazı bitkilerde pigment (boyarmadde) olarak bulunan beta-karoten (provitamin A) vücutta A vitaminine dönüştürülür. Balık yağında, karaciÄŸerde, yumurta ÅŸansında, tam yaÄŸlı sütte ve tereyağında bol miktarda A vitamini vardır. YeÅŸil sebzelerde, ısÂpanakta, havuçta ve turunçgillerde karoten miktarı yüksektir. Normal beslenmeyle yeterli miktarda A vitamini alınaÂbilir. Önerilen günlük doz kadınlarda 4.000 IU (uluslararası birim), erkeklerÂde 5.000 IU’dur.
A vitamininin vücutta özellikle epitel ve mukoza hücrelerinin bütünlüğünü saÄŸlamaya yönelik önemli iÅŸlevleri varÂdır. A vitamini vücutta doku yenilenmeÂsini ve hücre onarımını saÄŸlayıcı etki gösterir.
Enfeksiyonlara karşı doÄŸal saÂvunma direncini destekler. Kemik büÂyümesi, üreme ve embriyon geliÅŸimi için de büyük önem taşır. A vitamini eksikliÄŸinin alacakaranlıkta görmeyi azaltarak gece körlüğüne yol açtığı esÂkiden beri bilinmektedir.
A vitamininin meme, akciÄŸer, kalınÂbağırsak, prostat ve dölyatağı boynu tüÂmörlerini, kalp hastalıklarını, damar sertliÄŸini ve yaÅŸlanmaya baÄŸlı görme kaybını önlediÄŸi öne sürülmektedir. Aşın miktarda A vitamini alımına (50.000-100.000 IU) baÄŸlı olarak ortaya çıkan A vitamini fazlalığında (hipervi-taminoz A) aşırı duyarlılık, iÅŸtah kaybı, baÅŸ aÄŸrısı, deride kuruluk ve soyulma gibi belirtiler görülebilir.
A vitamini zehirlenmesinde kafaiçi basıncı artar, röntgen filminde özgül kemik bozukÂlukları görülür. Kanda A vitamini düzeÂyi çok yükselmiÅŸtir. Beta-karoten ise vücutta gerek duyulduÄŸu ölçüde A vitaÂminine çevrildiÄŸinden fazla alındığında bile zehir etkisi yaratmaz.
D vitamini
Etkin biçimleri ergokalsiferol (D2 vitamini) ve kolekalsiferoldür (D3 vitamini). Her iki madde de besinÂlerle alınan bazı öncü maddelerin güneÅŸ ışığının etkisiyle deride bireÅŸimlenmesi sonucu ortaya çıkar. D vitamini kalsiyuÂmun bağırsaklardan kana ve kandan keÂmiklere geçiÅŸini düzenleyerek kalsiyum metabolizmasında rol oynar. Kanda kalÂsiyum düzeyi D vitamini, paratiroit horÂmonu ve kalsitonin ile belirlenir.
Bol güneÅŸli tropik bölgelerde D vitamini ekÂsikliÄŸi seyrek görülür. GüneÅŸli günlerin sayılı olduÄŸu Kuzey ülkelerinde ise D vitamini eksikliÄŸine daha sık rastlanır. Besinlere morötesi ışın uygulanması D vitamini miktarım artırır. KaraciÄŸer, teÂreyağı, balık, yumurta ÅŸansı D vitamini bakımından zengin besinlerdir. Günlük önerilen 200 IU D vitamini gıda maddeÂleriyle alınabilir.
D vitamini eksikliÄŸi kalsiyum ve fosfor emilîmini aksatarak kemiklerdeki kalsiyum miktarını azaltır. Çocuklarda raÅŸitizm denen hastalığa yol açan bu durum kaburgalar, kafatası ve bacak kemiklerindeki yapı bozukluklarıyla kenÂdini belli eder. EriÅŸkinlerde D vitamini eksikliÄŸinin bir sonucu olan kemik yuÂmuÅŸaması ise osteomalazi adıyla tanıÂnır.
Aşırı D vitamini alımına baÄŸlı olaÂrak ortaya çıkan D vitamini fazlalığının baÅŸlıca belirtileri halsizlik, çabuk yoÂrulma, baÅŸ aÄŸrısı, bulantı, kusma ve isÂhaldir. BoÅŸaltım sisteminde kalsiyum çökelmesi sonucu idrar yolu taÅŸları oluÂÅŸabilir.
E vitamini
Kimyasal adı alfatokoferol olan E vitamini özellikle ayÂçiçeÄŸi gibi yaÄŸlı tohumlarda, sebzelerÂde ve balık yağında bulunur. Koroner kalp hastalığı, kas atrofisi (doku gerileÂmesi), itiyadı düşük (sürekli kendiliÄŸinÂden düşük) ve ÅŸizofreni gibi çok deÄŸiÂÅŸik hastalıklarda E vitamininin yararlı olduÄŸu öne sürülmüştür.
Son yapılan çalışmalar ise E vitamininin oksitlenÂmeyi engelleyici etkisi nedeniyle yüksek dozlarda alındığında kalp hastalığı ve bazı kanser türlerine karşı koruyucu olabileceÄŸini göstermiÅŸtir. Bu çalışmaÂlara göre E vitamini eklem ve deri hasÂtalıklarında doku yenilenmesine yarÂdımcı olmaktadır. Önerilen günlük doz kadınlarda 12 IU, erkeklerde 15 IU’dur. Bu miktarlan 100 kat aÅŸan dozlarda biÂle bir yan etkisi saptanmamıştır.
K vitamini
Kanın pıhtılaÅŸması için gerekli olan ve karaciÄŸerde üretilen birÂçok pıhtılaÅŸma faktörünün bireÅŸiminde temel öneme sahiptir. Kimyasal olarak doÄŸal bitkisel K vitamini filokinondur. Lahana, karnabahar, ıspanak, soya yaÂğı, ÅŸeftali ve patateste, karaciÄŸerde, baÂlık yağında, yumurta ÅŸansı ve peynirde az miktarda bulunur.
Tedavide kullanıÂlan yapay türevi menandiondur. GünÂlük önerilen dozu 65 mikrogramdır. ViÂtamin haplarında bulunmayan K vitaÂmini tıpta pıhtılaÅŸma zamanını kısaltÂmak amacıyla ve karaciÄŸer hastalarında kullanılır.
