Mineçiçeği (V. Officinalis)

Mineçiçeğigiller familyasının örnek bitkisidir. Anayurdu bilinmemekte ama dünyanın birçok yerinde ve ülkemizde de yetişmektedir. 60-100 cm. kadar boylanabilen, çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. Dört köşe kesitli, koyu yeşil renkli ve tüylü gövdesi, bitkinin tepesine doğru dallara ayrılır. Tüylü ve parlak koyu renkli, kenarları derin dişli ve sapsız yaprakları, uzamış meşe yaprağına benzer.

Yaz ortasında başak ya da şemsiye biçimi oluşturarak açmaya başlayan, ilk don olayına kadar açışını sürdüren küçük çiçekleri eflatun, mavi ve kimi zaman da alacalı renklerde olur. Çiçeğin ortası, beyaz ve siyah görünüşüyle küçük gözlere benzer. Olgunlaşan çiçekleri tek tohumlu sert meyveler verir. Deniz, göl ve akarsulara yakın bol güneşli ya da kısmi gölgeli yerleri; suyu iyi akıntılı, bitek, kum ve kil karışımı gevşek toprakları seven bu bitki, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Mineçiçeği, verbalin adı verilen acı tatlı glikozitler, uçucu yağ, yapışkan bitki sıvısı ve tanen içerir. Bazı yerlerde bitkinin yaprakları yemeklere, çiğ olarak salatalara ve evde yapılan içkilere katılır.

Çok gösteriÅŸli bir bitki olmayan mineçiçeÄŸi Eski Mısır, Yunan, Çin ile Roma’da ve ilk Hıristiyanlık dönemlerinde kutsal sayılıp övgüyle anılmış, aÅŸk iksirlerine katılmıştır.

Günümüzde bitkinin saptanan yararları bu övgüleri haklı çıkarmaktadır. Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemlerini şöyle sıralayabiliriz:
1.Sinirleri güçlendirici toniktir. Bedeni uyarıcı etkileri nedeniyle yorgunluk, bitkinlik ve uykusuzlukta yararlı etkiler sağlar. Gerginlik ve stresleri azaltarak yatıştırıcı etki yapar. İsteri nöbetlerinin kolayca atlatılmasında etkilidir.
2.Bedenin çeşitli yerlerindeki spazmları çözücü etkisi vardır.
3.Terleticidir. Soğuk algınlıklarının atlatılmasında etkili olur. Balgamı söktürür. Grip sonrası oluşabilen melankoli ve depresyonun atlatılmasında da yardımcı olur.
4.Sindirimi kolaylaştırır, peklik verir.
5.Kadınlarda aybaşı durumunu düzene sokar, ağrıları hafifletir.
6.Safra kesesi ve sarılık hastalığında yangıları azaltır.

Bu etkileri sağlamak üzere, mineçiçeğinin tüm topraküstü kesimleri bitki çiçek açmadan önce yaz ortasında toplanır. Gölge, kuru ve havadar yerde olabildiğince çabuk kurutulur. 1-3 tatlı kaşığı kurutulmuş bitki alınıp üzerine 1 bardak kaynar su dökülür. 10-15 dakika bu şekilde demlendirilerek elde edilen infüzyon, günde üç kez birer bardak olarak içilir. Uykusuzluk durumunda yatmadan önce bir bardak alınır.

Mineçiçeğinden elde edilen bu infüzyon diş çürümesi ve dişeti hastalıklarında gargara olarak kullanılır.

Mısır Püskülü (Zea Mays)

BuÄŸdaygiller familyasındandır. Anayurdu Güney Amerika olan mısır, Amerika Kıtası’nın keÅŸfinden sonra denizciler tarafından Avrupa’ya getirilmiÅŸtir. Oradan da, Afrika anakarasından, Mısır üzerinden ülkemize getirildiÄŸinden, dilimizde bu bitkiye mısır adı verildiÄŸi sanılmaktadır. 2 m’ye kadar boylanabilen, biryıllık dayanıklı tahıl ve kültür bitkisidir.

Mısırın kökleri toprakta derine kadar iner, kalın ve bol saçaklıdır. 4 cm. çapa ulaşabilen dik gövdesi boğumludur. Bu boğumlar arasında gövdenin içi boş olur. Gövde üzerinde almaşık dizili uzun yaprakları şerit biçiminde, paralel damarlı ve uçları sivridir. Aynı bitki üzerinde ayrı kesimlerde yer alan dişi ve erkek çiçeklerden erkek olanları, gövdenin ucunda başaklar; dişi olanları, yaprak koltuklarında koçanlar halinde görülür.

DiÅŸi çiçeklerin olgunlaÅŸmasıyla meydana gelen mısır tohumları, tek ve kalın bir sap olan koçan üzerinde düzgün sıralar halinde dizilmiÅŸ iri taneler ÅŸeklinde olur. Konumuzla ilgili olan kısımları, diÅŸi çiçeklerin olgunlaşıp tane biçimine gelmeden önce koçanın ucunda 10-30 cm. uzunlukta oluÅŸturdukları ve adına mısır püskülü denilen ipliksi uzantıları (stigma’ları)dır. Bol güneÅŸli sulak alanları seven mısır bitkisi, ülkemizin su bulunan hemen hemen her yerinde kültür bitkisi olarak yetiÅŸtirilirken çok geliÅŸip fazla yer kapladığından tohumlarının topraÄŸa seyrek olarak ekilmesine dikkat edilir.

6000 yıl kadar önce Güney Amerika’daki And DaÄŸları bölgesi yerlileri tarafından yetiÅŸtirildiÄŸi ve tüketildiÄŸi saptanan mısır bitkisinin taneleri, yüksek oranda niÅŸasta ile doymamış yaÄŸ asitleri, A vitamini ve sterolleri içerir. Bu yüzden mısır taneleri hem insanlar hem de hayvanlar için deÄŸerli bir besin kaynağıdır. Ä°laç olarak kullanılan mısır püskülünün içerdiÄŸi maddeler ise ÅŸunlardır: Glikoz ve maltoz gibi ÅŸekerler, steroller, reçine, potasyum tuzları ve uçucu yaÄŸ.

Açık esmer ya da kırmızımsı renkli hafif ve özel kokusu bulunan mısır püskülünün tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:
1. SakinleÅŸtiricidir.
2. Bedeni güçlendirici toniktir.
3. Romatizma tedavisinde yardımcı olur.
4. İdrar söktürücüdür.
5. Mesane taşlarını düşürür.
6. Üretrit (idrar yolları enfeksiyonu), sistit (mesane enfeksiyonu) ve prostatit (prostat bezi enfeksiyonu) tedavilerinde etkilidir. Özellikle ayrıkotu ve civanperçemi ile birlikte kullanılırsa daha etkili olur.
7. Çocuklarda böbrek sorunlarının atlatılmasına yardımcı olur.

Bu etkileri sağlamak üzere, mısır koçanındaki dişi çiçeklerin döllenme olayı gerçekleşmeden önce ortaya çıkan püskülleri alınır. Bunlar kurutulduğunda bazı etkilerini yitirdiğinden kurutulmadan kullanılması daha doğru olur. 1 bardak kaynar suyun içine 2 tatlı kaşığı kuru ya da taze mısır püskülü konur. 10-15 dakika demlendirilerek elde edilen infüzyondan günde iki-üç kez birer bardak içilir.

Mısır tanelerinden elde edilen mısırözü yağının, sıvı bitkisel bir yemeklik yağ olarak, damar sertliğini önlediğini, kullanan kişilere bu konuda büyük yarar sağladığını belirtmeden geçemeyeceğiz.

Mercanköşkü (Origanum)

Ballıbabagiller familyasındandır. Akdeniz havzası bitkisidir. Çeşitli türleri ülkemizde de Trakya, Marmara, Ege ve Akdeniz bölgelerinde yabani olarak yetişir. Kayalık ve kurak yerlerde rastlanan, çalı görünüşlü, hoş kokulu bitkilerdir.

Bu türlerden konumuzla en çok ilgili olanı Yabani mercanköşkü (O. vulgare)’dür. Güveyotu ya da keklikotu adlarıyla da bilinen bu tür, 25-80 cm. boylanabilir ve toprağın üzerine yayılarak geliÅŸir. Biber gibi kokan koyu yeÅŸil renkli yaprakları, haziran ile ekim ayları arasında beyaz ya da pembe renkte açan çiçekleri vardır. Bol güneÅŸli ya da kısmen gölge yerleri seven bitki, döktüğü tohumlarıyla çoÄŸalır.

Yabani mercanköşkünün topraküstü kesimlerinde, karvakrol ile timol adlı maddeleri içeren uçucu yağ, asitler, tanen ve acı esanslar bulunur. Bazı yerlerde yaprakları kurutulup kekik yerine baharat olarak kullanılır. Ayrıca bitkinin topraküstü kesimlerinin damıtılmasıyla elde edilen mercanköşkü yağı da parfümeri ve likör endüstrilerinde kullanılır.

Yabani mercanköşkünün tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
1. Uyarıcı ve terleticidir. Soğuk algınlığı ve gribin iyileştirilmesinde yararlı olur.
2. Öksürük ve boğmacanın tedavisinde etkilidir.
3. Yatıştırıcıdır.
4. Uyarıcı etkisi sindirim sisteminde de görülür: İştah açar. Sindirimi kolaylaştırıp hazımsızlığı giderir.
5. İdrar ve gaz söktürücüdür.
6. Peklik vericidir.
7. Kadınlarda aybaşı döneminin daha kolay ve rahat geçmesini sağlar.

Bütün bu etkileri sağlamak üzere, yabani mercanköşkünün topraküstü kesimleri, bitki çiçek açtığında toplanır. Kalın dal ve sapları ayrılıp atılır. Geri kalan kısımlardan 1 tatlı kaşığı kurumuş ya da taze bitki karışımı 1 bardak kaynar suyun içine konur. 10-15 dakika demlendirilerek hazırlanan infüzyon, günde üç kez birer bardak içilir.

Yabani mercanköşkü iyi bir antiseptiktir. Ağız yangılarına karşı etkilidir. Arı ve böcek sokmalarında da yangıyı kesip rahatlatır. Bu etkilerinden yararlanmak üzere, yukarda tarifi verilen infüzyonla ya da daha iyisi, 1 tatlı kaşığı dolusu bitkinin suda kaynatılmasıyla hazırlanan dekoksiyonla ağız iyice çalkalanır. Böcek veya arı sokması durumlarında, sokulan yer aynı dekoksiyonla sıkıca ovuşturulur.

Ayrıca, yabani mercanköşkü etkili bir yara iyileştiricidir. Romatizma ve kas ağrılarında bedeni rahatlatıcı etkisi görülür. Özellikle gerginlik durumunda oluşan baş ağrılarında etkili olur. Bu etkilerinden yararlanmak üzere, piyasada satılan mercanköşkü yağı alınıp yara ve kesikler bununla yıkanır. Baş ağrısı durumunda şakaklar, romatizma ve kas ağrılarında şikâyetli yerler mercanköşkü yağıyla ovuşturulur.

Diğer mercanköşkü türlerini şöyle özetleyebiliriz:
İzmir kekiği (O. smyrnaeum ya da O. onites) diye adlandırılan tür, Ege ve Akdeniz bölgelerindeki makiliklerde yaygındır. 40-50 cm. boylanabilen, çokyıllık bitkidir. Yaprakları oval biçimli, kenarları hafif dişli, yumuşak, tüylü ve kekiğimsi kokuludur. Nisan-temmuz aylarında çiçek açan bitki, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Ä°stanbul ya da Çanakkale kekiÄŸi (O. heracleoticum veya O. hirtum) denilen mercanköşkü türü ise, Trakya, Marmara bölgesi ve Batı Anadolu’da yetiÅŸir. 50 cm. kadar boylanabilen çokyıllık bitkidir. Temmuz-aÄŸustos ayında çiçek açar. Yaprakları kekiÄŸimsi kokar. Döktüğü tohumlarıyla çoÄŸalır.

Karanfil (E. caryophyllata)

Mersingiller familyasındandır. Anayurdu Endonezya’daki, adı yerli dilinde baharat anlamına gelen Moluk takımadalarıdır. Ama, günümüzde daha çok Afrika kıtasının doÄŸusundaki Zengibar ile Hint Okyanusundaki diÄŸer adalarda yetiÅŸtirilmektedir, iklimi uygun olmadığından ülkemizde yetiÅŸmeyen karanfil aÄŸacı, 10-20 m’ye kadar boylanabilen ve kışın yapraklarını dökmeyen duyarlı bir bitkidir. Derimsi dokulu, parlak ve iri yaprakları dallarda karşılıklı çiftler halinde dizilmiÅŸ olup üzerlerinde salgı bezi benekleri bulunur.

Çan biçimindeki pembe renkli çiçeklerinin tomurcukları kurutulduÄŸunda kırmızımsı kahverengine döner. HoÅŸ kokulu olan bu tomurcuklara kısaca ‘karanfil’ adı verilir. Kısmen gölgeli, soÄŸuk ve rüzgâra karşı korunmalı yerleri seven karanfil aÄŸacı, suyu iyi akıntılı ve asitli toprakları yeÄŸler. Tohumuyla ya da gövde çelikleriyle çoÄŸaltılır.

Karanfil tomurcuklarında ogenol (ojenol) adı verilen hidrokarbon, şahsilik asit ve karyofıllin içeren bir uçucu yağ (esans) bulunur. Karanfılyağı da denilen bu esans, diş hekimliğinde sıkça yararlanılan antiseptik ve ağrı kesici ilaçların yapımında kullanılır. Karanfil tomurcukları ise, bazı reçel, yemek, turşu ve baharatlı şarapların yapımında çeşni olarak kullanılmaktadır.

Karanfil tomurcuklarının ve karanfilyağının sağlığa yararlı etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:

1. Karanfil tomurcukları uyarıcıdır. Özellikle sindirim sistemi üzerinde uyarıcı etki yapar.
2. Gaz söktürücüdür.
3. Mide bulantısını bastırır. Kusmaları önler.

Bu etkilerinden yararlanılmak üzere piyasada satılan karanfil tomurcuklarından bir tutam (7-8 tane) alınıp 1 bardak kaynar suya atılır. 10 dakika demlendirilerek hazırlanan infüzyon ılık olarak içilir.

1. Karanfil tomurcukları nefesin kötü kokusunu yok eder. Bunun için tomurcuklar ağızda çiğnenip sert bakiye tükürükle atılır ya da yukarda tarifi verilen infüzyonla gargara yapılır.
2. Karanfil tomurcuğu ağrı kesici ve hafif uyuşturucudur. Bu etkilerinden yararlanılarak diş ağrısını kesmekte kullanılır. Bir adet karanfil tohumu ağıza alınır. Ağrıyan çürük dişin yakınına getirilir ve bir süre orada tutulur ya da gene piyasada satılan karanfilyağı biraz pamuğun üzerine damlatılır ve pamuk ağrıyan dişe bastırılır.
3. Karanfılyağı romatizma ve nevralji ağrılarının hafifletilmesinde yararlı olur. Bunun için karanfilyağı ağrılı yerlere dıştan ovuşturularak uygulanır.

Abanoz ağacı (hint abanozu)

Abanoz ağacı (hint abanozu) özellikleri
* Habeşi ve Hindi olmak üzere iki çeşittir.
* Ağacı ve dalı kullanılır

Abanoz ağacı (hint abanozu) faydaları
* Törpü ile törpülenip,hakiki ipek bir bezden geçirilerek göze sürme gibi çekilirse, veya bu ağaçtan kaynatılarak elde edilen su ile gözlepansuman yapılırsa, gözlere kuv vet verir ve gözdeki çıbanları iyileştirir.
* Yine,törpülenerek ipek bir bezin içinde göze konulursa gözdeki katarakt ( perde ) hastalığını iyileştirir.
* Vücuttaki yel, ağrı ve sızıları, kan tutmalarını, felci ve bıçak yaralarını, bağırsaklarda olan gazlan giderir.
* Ağacın törpülenen kısımları kaynatılıp, elde edilen sıvı bal ile şerbet yapılarak içilirse, böbrekler ve mesanede ki kumları döker. İdrar söktürür.

Abdest bozan otu

Abdest bozan otu özellikleri
* Rutubetli yerlerde, çayırlarda, ve bahçelerde yetişir.
* Boyu altmış ile yetmiş cm. arasındadır.
* Ağacı,kökü ezilerek, mayi yapılır e kullanılır.
* Boyacılıkta, kökü ezilerek mayi yapılarak kullanılır
* Kimyasal olarak siyah ve yeÅŸil boya elde edilir.

Abdest bozan otu faydaları
*Çıbanların olgunlaşmasına yardım eder.
* Kökünden yapılan çay, bir saat ara ile bir kaşık olmak üzere günde on iki kaşık içildiğinde, bağırsak gazlarım giderir. Mideyi güçlendirir ve yanmasını önler.
* Göğüs ve baş ağrılarını geçirir, Vücuda dinçlik verir. Burun kanamalarını keser, ateşi düşürür. Bademcikteki şişlikleri indirir. Ter ve balgamı söktürür.
* İdrar yolları rahatsızlıklarını giderir.

Abdüllavi kavunu

Abdüllavi kavunu özellikleri
* Hemen her sıcak ülkede bulunur.
* Hıyara benzer, uzun bir kavundur. Lezzetsizdir.

Abdüllavi kavunu faydaları
* Böbreği, damarları açar, idrarrı çoğaltır, yemekle bera ber yenmelidir.
* Hamından börek ve baklava yapılır, tereyağı, bahar ve yumurta ile çok güzel böreği olur. Hoşafıda yapılır.

Abdulleziz (habbulleziz)

Abdulleziz (habbulleziz) özellikleri
* Mısırda kumda yetişir
* Kökü kullanılır.

Abdulleziz (habbulleziz) faydaları
* Şişmanlatır, fazla kullanıldığı zaman baş ağrısı yapar.
* Kalça kemiği ağrısı için , suyu balla karıştırılıp yenir.
* Şehvetli cinsel birleşmeyi tahrik eder. Meniyi artırır.

Abdüsselam otu (adamotu, hüngürük kökü, kan kurutmaz, hacılar otu, cin elması)

Abdüsselam otu (adamotu, hüngürük kökü, kan kurutmaz, hacılar otu, cin elması) özellikleri
* Antalya çevresinde yetişir.
* Geniş yapraklı ve kökü insan şeklindedir, kötü kokar
* Tohumları, bitkisi kullanılır.

Abdüsselam otu (adamotu, hüngürük kökü, kan kurutmaz, hacılar otu, cin elması) faydaları
* Mafsal ve baş ağnlarma lapası yapılıp konulursa ağrıla rı geçirir.
* Suyundan buruna çekilir veya koklanırsa insanı uyutur suyu gargara yapılırsa diş ağrısına iyi gelir.
* Bu bitkinin tohumları yutulursa rahimhastalıklarma iyi gelir. İdrar yolları yanmasını giderir.

Abdüssalib (kekik otu)

Abdüssalib (kekik otu) özellikleri
* Birçok ülkede yetişir. Tohumları kullanılır.
* Berri (karada yetişen), bostani (bostanda yetişen), cebeli (dağda yetişen) gibi çeşitleri vardır.

Abdüssalib (kekik otu) faydaları
* Sara’lı olana bal ile karıştırılıp yedirilirse ÅŸifa bulur.
* Dövülüp bal ve yumurta karıştırılarak, mayasıl, basur, nasır gibi hastalıklar için yenilirse çok faydası görülür.
* İdrarı artırır, doğumu kolaylaştırır, kanı sulandırır.
* Kına ile karıştırılıp başa yakı yapılırsa nezleyi geçirir. İçilecek miktarı 10 gramdır.yine bu cins ağrılara mide dolgunluğundan ileri gelen hıçkırıklara iyi gelir.

Sonraki yazılar »